Van Friese akker tot geweven kussen: Henneptextiel van Nederlandse Bodem

In dit ketenproject werken 6 bij Fibershed aangesloten ondernemers samen aan henneptextiel.
Home - Blogs - Van Friese akker tot geweven kussen: Henneptextiel van Nederlandse Bodem

Kun je lokale, eerlijke, natuurlijke vezels zo verwerken dat de producten biologisch afbreekbaar zijn en uiteindelijk, na een lang leven, ook weer terug de bodem in kunnen? Met een groep ondernemers aangesloten bij Fibershed Nederland hebben we geprobeerd die vraag te beantwoorden. Het resultaat: een Nederlandse keten van vezelhennep tot textiel, van zaadje tot stof.

Waarom hennep?

Het meeste textiel om ons heen komt van ver en is vaak gemaakt van, of gemengd met, synthetische materialen zoals polyester. Dat zorgt voor een grote voetafdruk op het gebied van water, energie, grondstoffen en chemicaliën. De wereldwijde Fibershed-beweging, bestaande uit bioregionale ecosystemen zoals Fibershed NL, zet daar iets tegenover: regionale textiel en kleding systemen waarin vezels lokaal groeien, lokaal worden verwerkt en na een lang leven weer terugkeren naar de bodem, plasticvrij en zonder afval achter te laten.

Vezelhennep past daar heel goed bij. Het gewas groeit snel, verhoogt de biodiversiteit, legt tijdens de groei veel CO₂ vast en is een effectief rustgewas. Vroeger was vezelhennep in Nederland een vertrouwd gewas, maar de kennis en de machines om er textiel van te maken zijn grotendeels verdwenen. Dat stukje erfgoed willen we terughalen en vernieuwen.

Dat is precies wat we als partners van het Circulaire Ketenproject Henneptextiel van Nederlandse Bodem hebben gedaan. De afgelopen twee jaar hebben Hemp-Drying, House of Design, RietGoed, Ingeborg Meijssen Textiles, Future Up en Fibershed NL samengewerkt om henneptextiel weer in Nederland te laten groeien, verwerken, produceren en gebruiken.

Schakel voor schakel de ketenverbinden

Textiel maken uit een plant gaat in een flink aantal stappen. Elke stap vraagt zijn eigen expertise, verschillende rollen en een coöperatieve mindset.

Fibershed NL: voorbereiden, onderzoeken en kennis delen

Als penvoerder bracht Stijntje Jaspers van Fibershed NL het consortium bij elkaar. Met hulp van René Sauveur (Pantanova) en Tjeerd-Jan Stomph (Wageningen University & Research) zocht zij uit welke hennepsoorten en welke teeltmethode het best passen bij textiel. Hun advies: dicht zaaien, zo’n 400 zaden per vierkante meter, en vroeg oogsten. Dat levert dunne stengels op met de fijnste vezel. Fibershed betrekt daarnaast inzichten uit de internationale beweging en draagt zorg voor kennisuitwisseling tussen belanghebbenden die betrokken (willen) zijn bij de transitie naar een bioregionaal, natuurlijk en regeneratief textielsysteem.

Groeiend Goud: telen

De vezelhennep groeide op boerderij Timpelsteed van Pyt Sipma in Engwierum, Friesland, binnen het project Groeiend Goud, een initiatief van Wad van Waarde. Omdat het henneptextielproject nog een teler miste, zocht Fibershed NL contact met Groeiend Goud, waar het als partner aan meewerkt. Er zijn twee cultivars gezaaid: Białobrzeskie en USO 31. We onderzochten of de hennep met vlasoogstmachines geoogst kon worden. Bij 120 centimeter lukte dat, maar toen was de vezel nog niet sterk genoeg. Uiteindelijk is de hennep op 2,5 meter geoogst met een speciale hennepoogstmachine uit België. Van elke cultivar bleef een deel op het veld bij Timpelsteed achter om te roten.

Baby hennep
Het oogsten van de hennep. Foto: Burt Sytsma

Hemp-Drying: gecontroleerd roten

Voordat je de vezel van de stengel kunt scheiden, moet de plant roten. Dat is een natuurlijk afbraakproces dat traditioneel op het veld gebeurt en sterk afhangt van het weer. Tom Pankras van Hemp-Drying in Anna Paulowna ontwikkelde een bioreactor waarin het roten gecontroleerd kan plaatsvinden. Lukt dat, dan wordt een van de kwetsbaarste stappen in de keten voorspelbaar en onafhankelijk van het weer. In dit project heeft Tom verschillende tests kunnen draaien en zijn receptuur verbeterd.

Veldroten en het keren van de hennep
Gecontroleerd roten

Molen de Paauw: kloppen, hekelen en kammen

Ooit stond Nederland bekend om de hoge kwaliteit van zijn henneptextiel en waren er vele hennepklopmolens actief. Daarvan is er nog maar één over: Molen de Paauw in Assendelft. Het was heel bijzonder om daar samen met molenaar Alfons van Schijndel en de mannen van de molen onze vezels te hekelen, kloppen en kammen. Iris Veentjer (RietGoed), Tom Pankras (Hemp-Drying) en Stijntje Jaspers (Fibershed NL) hielpen mee.

Hennepmolen de Paauw
Hennep kloppen

Omdat dit voor een groot deel handwerk is, moesten we de vezels gezuiverd aanleveren. Dat gebeurde bij Vlasbedrijf Bruijns in Sint Jansteen waar de houtige scheven op een vlaszwingelmachine van de bastvezels werden gescheiden.

Zwingelen bij vlasbedrijf Bruijns
Hennep hekelen bij de molen

RietGoed: spinnen van lange vezels

Iris Veentjer van RietGoed uit Rotterdam heeft ervaring met het spinnen van de nog langere lisdoddevezels. Vanuit die ervaring bouwde zij samen met de Fantasy Fiber Mill uit Schotland, ook onderdeel van de wereldwijde Fibershed-beweging, een eigen spinmachine voor zeer lange vezels. Het bijzondere daaraan: grote spinnerijen werken alleen met grote hoeveelheden, maar op deze machine kun je al spinnen met een paar gram vezel. Juist die kleinere schaal maakt vernieuwing mogelijk, omdat telers en makers dan kunnen experimenteren zonder eerst tonnen te hoeven produceren. Als ontwerper heeft Iris zich gedurende het ontwikkeltraject ook verdiept in het materiaal, concrete ontwerpoplossingen en presentatievormgeving.

Iris bij haar spinmachine
Lange geklopte vezels

House of Design: spinnen van korte vezels

De korte vezels, die vaak als restproduct worden gezien, kunnen ook tot garen worden gesponnen. Eileen Blackmore en Simone Larabi van House of Design uit Groningen gebruikten hun ervaring met vlas binnen Wad van Waarde om de korte vezels te verwerken. Deze werden gemengd met gerecycled katoen en gesponnen tot verschillende soorten garen. Daarmee is bewezen dat ook de korte vezel een waardevolle toepassing heeft. Als ontwerpers dachten Simone en Eileen ook mee over het ontwerp van het eindproduct. Daarnaast is House of Design een belangrijke partner binnen Groeiend Goud.

Korte hennepvezels mengen
Gesponnen korte vezels

Ingeborg Meijssen Textiles: weven

In het atelier van Ingeborg Meijssen Textiles in Amsterdam kwam alles samen. Met de beschikbare garens weefde Ingeborg op een ketting van ingekocht hennepgaren eerst stofstalen van alle garentypen. Daarna maakte zij in overleg een ontwerp voor twee tafellopers. Daarin worden de garens van de verschillende cultivars en rootmethoden zichtbaar in een kleurenpatroon dat doet denken aan het Waddengebied bij bewolkt weer. Omdat er nog garen over was, weefde zij ook de voorkant van een sierkussen: het eerste interieurproduct van Nederlandse hennep.

Hennepvezel op het weefgetouw
Geweven lapjes per hennep variant

Future Up: procesbegeleiding

Een keten met zoveel schakels die van elkaar afhangen, vraagt om goede regie. Bianca Streng van Future Up (voorheen MVO Nederland) begeleidde het proces met online groepsbesprekingen, individuele gesprekken en kwartaalbijeenkomsten, zodat knelpunten op tijd werden gezien en afspraken werden nagekomen.

Resultaten

2

hennepcultivars

Geteeld op een kleine hectare

4.730 kilo

hennepstro

Geoogst als grondstof voor textiel

7.710 kilo

CO₂

Naar schatting vastgelegd tijdens de groei

2

rootmethoden

Veldgeroot en gecontroleerd geroot, met verschillende recepten

360 gram

garen

Van een deel van de oogst, als eerste praktijktest

Wat het verder heeft opgeleverd

✓ Henneptextiel. Stofstalen, twee tafellopers en een sierkussen. Voor de ketting en de achterkant van het kussen is ingekocht hennepgaren toegevoegd.

✓ Een complete keten. Voor het eerst in lange tijd is in Nederland de hele route van lange vezelhennep doorlopen, van akker tot geweven stof.

✓ Ervaring en kennis. Onderzoek met Saxion liet zien dat zowel de hennepsoort als de manier van roten de vezelkwaliteit bepaalt. Ook Spinning Jenny en een spinnerij in Polen onderzoeken de vezels verder, en met Bertels zoeken we naar geschikte schimmels voor het roten.

✓ Een plek voor het restmateriaal. Timpelsteed gebruikt een deel als compost op het land, wat de biodiversiteit helpt. Daarnaast hebben we contacten gelegd met de bouwsector om de overige reststromen nuttig in te zetten. Zo sluit de cirkel.

Eerlijk over wat (nog) niet lukte

Pionieren betekent ook tegenvallers. Zaaizaad was moeilijk te krijgen, waardoor we minder hennep hebben geteeld dan gepland. Het gecontroleerd roten leverde nog niet dezelfde soepele vezel op als roten op het veld. En het machinaal spinnen van de lange vezels bleek lastiger dan gehoopt.

Het zijn waardevolle lessen die laten zien hoe bepalend het roten is voor alles wat daarna komt, en waar de volgende stappen liggen. Zowel Hemp-Drying als RietGoed werkt na het project door aan de eigen machine.

De belangrijkste les misschien wel is dat een nieuwe keten is niet alleen een technische keten, maar vooral een sociale keten. Als één schakel hapert, merkt de hele keten dat. Wat het verschil maakt, zijn korte lijnen, gedeelde afspraken over kwaliteit en vertrouwen in elkaar.

Hoe nu verder?

We willen als consortium blijven samenwerken. Momenteel werken aan een overzicht waarin per stap de benodigde volumes, kosten en knelpunten in kaart worden gebracht. Ook hebben we contacten gelegd met grotere hennepverwerkers, spinnerijen en weverijen om de keten uit te breiden.

Wil je het zelf zien en voelen? We hebben een fysieke presentatie gemaakt van alle stappen, van plant tot doek. Die is onder meer te zien (datum volgt) tijdens Toekomst Textiel in de Week van de Circulaire Economie (zet 11-19 maart 2027 alvast in je agenda).

Henneptextiel van Nederlandse bodem is nog geen product in de winkel. Wel weten we nu zeker dat het kan. Met deze keten, deze mensen en deze lessen ligt er een stevig fundament. Heb je interesse om bij te dragen aan een vervolgtraject, neem dan contact op met info@fibershed.nl onderwerp; henneptextiel vervolg.

Dit project is uitgevoerd door Hemp-Drying, House of Design, RietGoed, Ingeborg Meijssen Textiles, Future Up, Fibershed NL en mogelijk gemaakt door de subsidie Circulaire Ketenprojecten van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat uitgevoerd door RVO.

Nieuwbrief

Op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen? Schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief!